Diyarbakır'da Eğitim ve Bilim Tarihi: El-Cezeri'nin Sibernetik Mirası

Diyarbakır, orta çağda sadece bir ticaret ve askeri merkez değil, aynı zamanda bilim ve felsefenin de parlayan yıldızlarından biriydi. Özellikle Artuklular döneminde Diyarbakır İçkale'de yaşayan ve çalışan ünlü mucit Ebû'l İz El-Cezeri, sibernetik ve robotik biliminin kurucusu kabul edilir. El-Cezeri'nin Diyarbakır'da tasarladığı ve ürettiği otomatik makineler, modern mühendisliğin temel taşlarını oluşturmuştur. El-Cezeri, "Olağanüstü Mekanik Araçların Bilgisi Hakkında Kitap" adlı ünlü eserinde, kendi icat ettiği su saatleri, otomatik abdest alma robotları, şifreli kilitler ve su pompalama makinelerinin çizimlerini ve çalışma prensiplerini detaylıca anlatmıştır. Bu makinelerin büyük çoğunluğunu Diyarbakır Sarayı'nda padişahın hizmetine sunmuş ve bilimin pratik hayattaki uygulamalarını göstermiştir. Onun dişli çarklar ve hidrolik güç mekanizmaları üzerine yaptığı çalışmalar, asırlar sonra endüstri devrimine ilham vermiştir. Bugün El-Cezeri'nin bilimsel mirası, Diyarbakır'daki eğitim kurumlarında ve müzelerde yaşatılmaktadır. Adına düzenlenen bilim şenlikleri ve robot yarışmaları, genç nesillerin mühendislik ve teknolojiye olan ilgisini artırmaktadır. Diyarbakır, bağrından çıkardığı bu büyük deha ile dünya bilim tarihine adını altın harflerle yazdırmıştır.